Mijn peuter is elke ochtend om vijf uur wakker: wat helpt echt?
Het begint altijd hetzelfde. Een zacht gestommel op de overloop, een deur die openpiept, en dan een klein gezichtje vlak bij het mijne: ‘Mama, is het al ochtend?’ De wekker zegt 05.02 uur. Buiten is het nog donker en de vogels slapen ook nog. Als jij dit herkent: je bent echt niet de enige. Wij hebben er maanden mee geworsteld, en ik deel graag wat bij ons wél en niet hielp.
Eerst kijken: is vijf uur echt een probleem?
Sommige kinderen zijn gewoon ochtendmensen. Is je peuter om vijf uur vrolijk, uitgeslapen en houdt hij het tot zijn middagslaapje prima vol? Dan heeft hij misschien gewoon genoeg geslapen en ligt de oplossing eerder in een iets latere bedtijd dan in allerlei trucjes.
Bij ons was dat niet zo. Onze dochter was om vijf uur wakker, om negen uur al jengelig en tegen de middag een klein onweer. Dat was voor ons het teken dat ze te weinig sliep, niet te veel.
Ritme: de saaiste tip die het meest deed
Ik wilde het eerst niet horen, maar een vast ritme maakte het grootste verschil. Elke dag rond dezelfde tijd opstaan, eten, slapen en naar bed, ook in het weekend. In het begin voelde dat als een strak schema voor een gezin dat juist graag spontaan is. Na een paar weken merkten we dat haar lijf het ritme begon over te nemen.
Wat ons ook verraste: later naar bed brengen hielp niet. We dachten dat ze dan vanzelf langer zou slapen, maar ze werd juist nog eerder wakker en was oververmoeid. Veel ouders merken iets vergelijkbaars. Probeer het dus voorzichtig, met kleine stapjes, en kijk wat het bij jouw kind doet.
Het middagslaapje niet vergeten
Ook het middagslaapje telt mee. Een dutje dat te laat op de middag valt, kan de avond verstoren. Een dutje dat te kort is, kan zorgen voor een oververmoeid kind dat slecht doorslaapt. Hier is geen vaste regel voor; het is een kwestie van een week bijhouden wat er gebeurt en dan bijsturen.
Een avondroutine die rust brengt
Onze avonden waren vroeger een rommeltje: nog even spelen, tv aan, snel tandenpoetsen en hup, bed in. Nu doen we elke avond hetzelfde, in dezelfde volgorde:
- Opruimen en de lampen in huis wat lager zetten
- Badje of wassen en pyjama aan
- Tandenpoetsen
- Twee boekjes voorlezen in bed
- Een liedje, een knuffel en het licht uit
Het hoeft niet lang te duren. Het gaat om de herhaling. Onze dochter weet nu precies wat er komt, en dat maakt het loslaten aan het eind van de dag een stuk makkelijker.
Verduistering: zelfs een streepje licht telt
Vooral in het voorjaar en de zomer kwam het licht bij ons al vroeg naar binnen. Ons gordijn hield veel tegen, maar langs de randen kroop er toch een streep zonlicht de kamer in. Sinds we verduisterende gordijnen hebben die goed aansluiten, is de kamer om vijf uur nog echt donker. Voor een peuter is dat een duidelijk signaal: het is nog nacht.
Let ook op kleine lichtbronnen zoals een fel nachtlampje of het lampje van een babyfoon. Wil je toch een nachtlampje, kies dan een zacht, warm licht dat niet de hele kamer verlicht.
Duidelijke afspraken over opstaan
Het lastigste vond ik nog wel: hoe leg je een kind dat niet kan klokkijken uit wanneer het ochtend is? ‘Als het licht is’ werkt niet in de zomer, en ‘als mama komt’ leverde bij ons alleen maar geroep op.
Wat uiteindelijk hielp, was een slaaptrainer die aangeeft wanneer het ochtend is. Zo'n kinderwekker laat met een kleur of lampje zien of het nog slaaptijd is of dat je mag opstaan. Geen cijfers, geen uitleg nodig. Bij ons staat hij op rood tot de afgesproken tijd en springt hij dan op groen. Je hebt er eenvoudige modellen van die alleen dat doen, en uitgebreidere varianten met bijvoorbeeld een nachtlicht of geluid. Voor de meeste peuters is een simpel model al genoeg.
Zo hebben wij hem ingevoerd
- Begin haalbaar. Zet de wekker eerst op een tijd die je kind al bijna haalt, bijvoorbeeld kwart over vijf, en schuif dan langzaam op.
- Maak er een feestje van. Wie in bed blijft tot het groen is, krijgt een enthousiast onthaal. Wij hielden een tijdje een stickerkaart bij.
- Geef iets te doen. Een paar boekjes of een knuffel naast het bed maakt wachten makkelijker.
- Blijf rustig bij terugvallen. Komt je kind toch eerder? Zonder veel woorden terugbrengen en wijzen naar de wekker.
Het werkte niet in één nacht. Het duurde bij ons een paar weken voordat ze het echt doorhad. Maar inmiddels hoor ik regelmatig een tevreden stemmetje: ‘Hij is groen!’
En als niets lijkt te helpen?
Soms zit er iets anders achter: een verkoudheid, tandjes, een verhuizing of een nieuw broertje of zusje. Dan is het vaak tijdelijk. Maak je je echt zorgen over hoe je kind slaapt, of ben je zelf aan het eind van je Latijn, bespreek het dan met het consultatiebureau of de huisarts.
Wij zijn er nog niet helemaal: om zes uur is ze nog steeds wakker. Maar zes uur voelt na al die maanden als uitslapen. En die eerste kop koffie, voordat de wekker op groen springt? Die drink ik nu weer gewoon warm.